Կյանքի առաջին վեց ամիսներին երեխայի հիմնական սնունդը մայրական կաթն է: Կյանքի առաջին տարվա երկրորդ կեսին, սակայն, փոքրիկի սննդացանկն աստիճանաբար հարստանում է և արդեն մեկ տարեկան հասակում պարունակում է բազմաթիվ պյուրեներ, մրգեր, բանջարեղեններ և այլն:

Սակայն երբեմն սխալ, չկարգավորված սննդակարգը կարող է խնդիրների պատճառ դառնալ, ուստի պետք է իմանալ, թե ինչով կարելի է կերակրել 10-12 ամսական երեխային և ինչ չի կարելի տալ նրան:

Կաթնամթերք

Կաթնամթերքը պարունակում է անփոխարինելի համարվող ճարպեր, ածխաջրեր, միներալներ, ամինաթթուներ:  Կաթնաշոռում, կեֆիրում և կաթում պարունակվող կալցիումը և ֆոսֆորն օրգանիզմը հեշտությամբ է յուրացնում:  Սակայն անգամ մեկ տարեկան երեխային ամեն տեսակի կաթնամթերք չէ, որ կարելի է տալ:

 

Փոքրիկի համար օգտակար է կեֆիրը, որը կարգավորում է աղեստամոքսային համակարգի աշխատանքը: 

Մայրը պետք է շարունակի երեխային կերակրել կրծքով օրական այնքան անգամ, որքան երեխան ցանկանա: Այդուհանդերձ, վեց ամսականից հետո մայրական կաթը կարող է արդեն չբավարարել երեխայի օրգանիզմի պահանջները:

Ուստի անհրաժեշտ է աստիճանաբար մեծացնել երեխային տրվող հավելյալ սննդի ծավալը: 12 ամսական երեխայի համար հավելյալ սննդամթերքները աստիճանաբար դառնում են էներգիայի հիմնական աղբյուր:

Յոթերորդ ամիսը երեխայի սննդակարում առանձնահատուկ է նրանով, որ այս  շրջանում սննդակարգում ընդգրկվում է նաև միսը (սկզբնական շրջանում հեշտ մարսվող թռչնամիս): Միսը հեշտ մարսվող սպիտակուցների, վիտամինների և երկաթի աղբյուր է:  Յոթերորդ ամսվա ավարտին երեխայի ճաշացանկում պետք է 30-50 գրամ միս ընդգրկվի: Մսային կերակուրները հարկավոր է լավ մանրացնել, իսկ միսը  սննդակարգ ներմուծելու առաջին օրերին այն հարկավոր է շատ քիչ քանակությամբ խառնել բանջարեղենային ապուրներին:

 

Որքա՞ն է մսի չափաբաժինը՝ ըստ տարիքի

 

Երեխային պետք է սկզբում տալ ½ թեյի գդալ միս, ապա աստիճանաբար ավելացնել և տալ մինչև 20-30 գրամ (8-9 ամսական):

9 ամսականից օրական պետք է տալ 40 գրամ մսային խյուս, իսկ 1 տարեկանը լրանալուն պես քանակը կարելի է ավելացնել 60-80 գրամով, 1.5 տարեկանից հետո երեխային պետք է տալ  առավելագույնը 120 գ մսամթերք: 

Երեխայի դեպքում չպետք է չարաշահել միսն ու ձկնեղենը, քանի որ ավել սպիտակուցը լրացուցիչ ծանրաբեռնվածություն է առաջացնում երիկամների համար և կարող է բացասաբար ազդել երեխայի առողջության վրա:

 

Ինչպե՞ս եփել  ու ի՞նչ տեսքով մատուցել միսը

 

Մինչև 1 տարեկան փոքրիկին խորհուրդ է տրվում մատուցել մսի խյուս:

10-11 ամսական երեխային կարելի է  փորձել տալ մսի փշրանքներ կամ մանր կտրատած, ծեծած միս:

 

1.5-2-ամյա երեխան արդեն կարող է ուտել փափկամիս, կոլոլակ, տավարի միս, խաշած միս, շնիցել:

 

Մինչև 3 տարեկան երեխաներին պետք է տալ խաշած, եփած և շոգեխաշած մսամթերք:

 

Պետք չէ շտապել երեխային մատուցել տապակած միս և երշիկեղեն: Երշիկը պարունակում է միայն 30% վերամշակված միս, իսկ մնացած մասը կազմում են տարատեսակ հավելումներ և կոնսերվանտներ (համ, նատրիումի գլուտամատ, գունավորում, աղ, համեմունքներ), որոնք օգտակար չեն երեխայի համար: 

Մսամթերքի հետ, որպես խավարտ, հարմար է մատուցել բանջարեղեն, հացահատիկային փլավներ: 

 

Մսամթերք. լյարդ, լեզու, սիրտ փոքրիկի համար

 

Այս մսամթերքը խորհուրդ է տրվում երեխային տալ 1 տարեկանից հետո:

Լյարդը  (հատկապես տավարի) հարուստ է երկաթով, վիտամին A-ով, ֆոլաթթվով և վիտամինների B խմբով: Սակայն, քանի որ լյարդն իրականացնում է մաքրման գործառույթ, այնտեղ կարող են կուտակվել տարատեսակ նյութեր, որոնք երեխայի մոտ կարող են առաջացնել ալերգիկ ռեակցիա, ուստի խորհուրդ է տրվում օգտագործել 1 տարեկանից հետո: 

Լեզուն հեշտ մարսվող մսամթերք է. պարունակում է մեծ քանակությամբ դյուրամարս սպիտակուցներ: Հետևաբար, երեխայի սննդակարգում դրա օգտակարությունն անժխտելի է: 

Սիրտը ևս կարելի է  ներառել երեխայի սննդակարգում 10 ամսականից սկսած: Այն պարունակում է շատ սպիտակուցներ և ամինաթթուներ:

 

 

 

Մրգեր և  բանջարեղեններ

Եթե 6 ամսական հասակում երեխային կարելի է տալ դդմիկ, դդումի բաց գունի տեսակները, խնձոր, տանձ, բանան, ապա արդեն մեկ տարեկան հասակում այդ ցանկն ընդլայնվում է, երեխային արդեն կարելի է տալ կիվի, նարինջ, ելակ, բալ, հաղարջ և այլն: Եթե որևէ մթերք ալերգիկ ռեակցիա է առաջացնում, հարկավոր է 2-3  ամսով դադար տալ և նորից փորձել:

Բանջարեղեններից երեխային զգուշությամբ են տալիս բազուկ, կանաչ ոլոռ, լոբի: Սրանցից պատրաստված կերակուրները աղիքներում գազային կուտակումներ են առաջացնում: Կարտոֆիլին շատ տուրք մի տվեք, քանի որ շատ կրախմալ է պարունակում:

Միս և ձուկ

Սպիտակուցի կարևոր աղբյուր է միսը:  Երեխայի սննդացանկում միս կարելի է ներառել 6 ամսականից հետո: Սկզբում ցանկալի է երեխային տալ մսի

Երեխաների սննդակարգում միսը պարտադիր է: Երեխաներին խորհուրդ չի տրվում լինել բուսակեր, քանի որ աճի և զարգացման համար երեխայի օրգանիզմին անհրաժեշտ են կենդանական սպիտակուցներ, B վիտամիններ  (B12 վիտամինն առկա է միայն կենդանական ծագում ունեցող մթերքներում), օգտակար նյութեր (երկաթ, մագնեզիում, կալցիում, ֆոսֆոր), որոնցով հարուստ է մսամթերքը: 

Դդումով ապուրը իդեալական է որպես  հավելյալ կերակրատեսակ փոքրիկների համար: Մայրիկները հաճախ այն ներառում են փոքրիկի սննդացանկում 5-6 ամսական հասակից:  Այսինքն, հենց զգում եք, որ կրծքի կաթը երեխային այլևս չի կշտացնում և հավելյալ կերակրատեսակի կարիք կա, կարող եք նրան առաջարկել դդումով ապուր: Դդումը կարելի է ներառել սննդացանկում դդմիկից և ծաղկակաղամբից հետո: Սկզբում տվեք նրան մեկ թեյի գտալ փորձելու, ապա ամեն հաջորդ օր աստիճանաբար

Ինչպես են ատամները ծկթում

Շատ երեխաների մոտ արդեն 3-4 ամսականում այտուցվում  են լնդերը, ուժեղանում է թքարտադրությունը, ձեռքն ընկած ամեն ինչ դեպի բերան են տանում:  Երեխան կարող է դառնալ նաև անհանգիստ, կամակորություն անել: Սրանք ատամների ծկթելու առաջին  նախանշաններն են, բայց բուն ատամ հանելուն դեռ շատ ժամանակ կա:

Ի՞նչ է զգում երեխան այս ժամանակ: Պատասխանը մեկն է` անտանելի քոր լնդերում:  Նա ամեն վայրկյան ցանկանում է քորել բերանի խոռոչը:

 

Մանրամասնում է  Սեբաստիա բժշկական կենտրոնի մանկաբույժ Գոհար Դավթյանը:

Հարցերին պատասխանում  է «Շենգավիթ» բժշկական կենտրոնի նորածինների ինտենսիվ թերապիայի բաժանմունքի նեոնատոլոգ Արթուր Ջանազյանը: 

Ի՞նչ է աղիքային ինֆեկցիան:

Հարցերին պատասխանում է Շենգավիթ բժշկական կենտրոնի նորածինների ինտենսիվ թերապիայի բաժանմունքի նեոնատոլոգ Լարիսա Դալլաքյանը։

Սովորաբար առաջին ատամները ծկլթում են 5-8 ամսականում, սակայն դրանց մասին հոգ տանել հարկավոր է նախքան դուրս գալը, քանի որ լնդերի վրա հայտնվում են սննդի մնացորդներ և մանրէներ: Որպեսզի դրանք չվնասեն փոքրիկի դեռ դուրս չեկած ատամիկները, հարկավոր է հատուկ նորածինների համար խոզանակով հեռացնել դրանք:

Վերջին հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ երեխային դաստիարակելու ծեծի մեթոդները կարող են մեծացնել մտավոր զարգացման խնդիրների հավանականությունը:

«Երեխային  եւ ոչ մի տարիքում չի կարելի ենթարկել ֆիզիկական պատժի»,-ասում է Կանադայի Մանիտոբայի համալսարանի դոկտոր  Թրասի Աֆիֆին, որը նոր հետազոտության հեղինակն է:

2012-ի հուլիսին հրապարակված հետազոտության համար կանադացի գիտնականները վերլուծել են  2004-2005 թթ. 35 000

Փսխումը հաճախ հանդիպող երևույթ է, որը տարբեր տարիքում տարբեր կերպ է արտահայտվում: Ի՞նչը կարող է հանգեցնել փսխման և ի՞նչ անել այդ պարագայում: Ներկայացնում է մանկաբույժ Գոհար Քյարունցը․

Երբ փոքրիկը հատում է 9 ամսականի սահմանագիծը, սկսում է օր օրի զարգանալ՝ սովորելով նոր շարժումներ, հնչյուններ ու բառեր:

Երբեմն մենք թույլ ենք տալիս սխալներ, որոնք չենք գիտակցում: Դա վերաբերում է նաեւ փոքրիկի քնին: Օրինակ՝ քնից առաջ խաղացնում ենք կամ  ակտիվ երեկո անցկացնում: Եթե հետեւենք փոքրիկի քնի այբուբենին, հնարավոր է՝ կրճատենք նաեւ մեր հոգնությունը. չէ՞ որ եթե փոքրիկը գիշերն արթնանում է,  խանգարվում է նաեւ մայրիկի քունը: Եվ այսպես, ինչ է պետք անել կամ չանել.

Մեր օրերում բազմատեսակ մուլտֆիլմերի առկայությունը, թեև զարգացնում է փոքրիկին, սակայն միաժամանակ էլ դժվարացնում է փոքրիկի՝ արագ խոսելու գործընթացը:

Առաջին բառերը երեխաները սկսում են արտաբերել կյանքի առաջին 9-18 ամիսների ընթացքում: Խոսքի ձևավորման հարցում մեծ նշանակություն ունեն միջավայրն ու մեծահասակները:

Հենման կետ փնտրելով՝ կանգնել. սա քայլել սովորող փոքրիկի առաջին հաջողությունն է:  Բավական է՝ մեկ անգամ նա սովորի կանգնել, եւ կսկսի քայլել  չնչին օգնությամբ:  Երբ փոքրիկը նստած է, խաղալիքները դրեք բազմոցի, անկողնու, աթոռի կամ այնպիսի մի մակարդակի վրա, որ նա կարողանա հեշտությամբ կանգնել ու վերցնել: Ու հենց վերցնի, մեկ ուրիշ խաղալիք դրեք փոքր-ինչ հեռու եւ սկսեք ծափահարելով խրախուսել նրան, որ մոտենա ու վերցնի:

Եթե 8 ամսական երեխային խնդրեք գտնել որևէ առարկա, նա հայացքով այն կփնտրի։ Այս տարիքում երեխայի մոտ առաջանում է նոր իրերի, երևույթների նկատմամբ հետաքրքրություն։ Դեմքի միմիկաները զարգանում են։ Նա սկսում է ճանաչել իր արտացոլանքը հայելու մեջ։ Երեխան 8 ամսականում կարողանում է ինքնուրույն նստել և, որևէ բանից բռնվելով, վեր կենալ։

Տարբեր երեխաներ տարբեր հաճախականությամբ են կղում: Եզակի դեպքերում դա կարող է տեղի ունենալ 2-3 օրը մեկ անգամ. սա դեռևս չի նշանակում, որ փոքրիկը փորկապություն ունի:

Երիտասարդ մայրիկները, չնայած անքուն գիշերների հեռանկարին, հիմնականում անհամբերությամբ են սպասում երեխայի առաջին ատամի ծկլթելուն: Եվ այդ սպասումն ուղեկցվում է նաև վախերով. «Իմ բալիկի հասակակիցների ատամներն արդեն դուրս են եկել, իսկ մերը` ոչ, գուցե ինչ-որ լուրջ պատճառ կա»: 

Հարցերին պատասխանում է «Շենգավիթ» բժշկական կենտրոնի նորածինների ինտենսիվ թերապիայի բաժանմունքի վարիչ, բժշկական գիտությունների թեկնածու Հակոբ Մելքումյանը:

Վախը պատկանում է մարդու արմատական զգացմունքների շարքին: Դա կարելի է սահմանել որպես  կյանքին սպառնացող վտանգների զգայական սուր ընկալում:

Վախը և տագնապը երկու հասկացություններ  են, որոնց միավորում է անհանգստության զգացումը: Նրանցում արտացոլված են սպառնալիքի ընկալումը կամ անվտանգության զգացողության պակասը:

 

Դեռ մեկ շաբաթ առաջ փոքրիկը բոլորին անխտիր ժպտում էր, բայց այժմ հանկարծակի փոխվել է ու խուսափում է անծանոթներից: Մի՛ անհանգստացեք: Նա պարզապես սովորում է տարբերակել հարազատներին օտարներից: Վախն անծանոթներից  սկսվում է մոտավորապես ութ ամսական հասակից, հաճախ ծնողների համար անսպասելի:

Եթե փոքրիկն անհանգիստ է, լացում է, ձեռքը  տանում դեպի ականջը, հնարավոր է՝  ցավում է փոքրիկի ականջը:

Մեզ մշտապես թվում է, որ մեր երեխան անդադար լաց է լինում, մինչդեռ մյուս երեխաները`ոչ։

Ատամհատիկը հին հայկական ժողովրդական տոն է:  Հնում այն ուներ պտղաբերության եւ առատության խորհուրդ: Տարբեր բարբառներում այն տարբեր բառերով են կոչում.  օրինակ՝ Վայոց Ձորում՝ կեռահատիկ, Արարատյան դաշտում՝ հատիկ, Շիրակում՝ ակռահատիկ, Սյունիքում՝ ատամսուրիկ կամ սեղքահատիկ:

  1. Եթե որեւէ բան ցանկանում են ստանալ լացի գնով, երբե՛ք մի տվեք: Եթե պնդում են, շեղե՛ք ուշադրությունը նրանց համար որեւէ արժեքավոր բանով: